Goed bezig!<div><br></div><div>Vandaag in de Volkskrant, 2e catern, zeer prominent:</div><div><br></div><div><span class="Apple-style-span" style="font-family: arial, sans-serif; font-size: 13px; border-collapse: collapse; "><table cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" border="0" style="margin-bottom: 3px; ">
<tbody><tr><td style="margin-top: 0px; margin-right: 0px; margin-bottom: 0px; margin-left: 0px; font-family: arial, sans-serif; "><div><b>Bron</b>: Volkskrant <br><b>Auteurs</b>: Jeroen Junte <br><b>Datum</b>: 03-09-2010 <br>
<b>Pagina</b>: Kunst 39 <br><b>Aantal woorden</b>: 1963 <br><table width="100%"><tbody><tr><td style="margin-top: 0px; margin-right: 0px; margin-bottom: 0px; margin-left: 0px; font-family: arial, sans-serif; "><span>Een computergestuurde tandpastatube;Fablabs in de Benelux</span></td>
<td valign="top" align="right" style="margin-top: 0px; margin-right: 0px; margin-bottom: 0px; margin-left: 0px; font-family: arial, sans-serif; ">Volkskrant</td></tr><tr><td width="100%" colspan="2" style="margin-top: 0px; margin-right: 0px; margin-bottom: 0px; margin-left: 0px; font-family: arial, sans-serif; ">
De ‘nieuwe industriële revolutie’ komt, volgens technologietijdschrift Wired, van de 3D-printer— een apparaat waarmee je lampen, schoenen of stoelen maakt. Dit najaar komt er ook een voor de gewone consument op de markt. Toekomstbeeld: voor het ideale product hoeven we straks de deur niet meer uit.<br>
<br>Van onze verslaggever: Jeroen Junte Dus dit is het apparaat dat onze huiskamers, onze economie, ja zelfs ons leven voorgoed zal veranderen? Dit anonieme ding, dat er uitziet als een kruising tussen kopieerapparaat en een hypermoderne magnetron. Maakt dit de sciencefiction van Stark Trek werkelijkheid doordat er met één druk op de knop een kant-en-klaar product uitrolt? Is dit de vonk die ‘de nieuwe industriële revolutie’ zal doen ontvlammen, zoals het Amerikaanse technologiemagazine Wired schreef?<br>
<br>Bijna achteloos staat het grijze apparaat in de hoek van de studio van het Amsterdamse ontwerpbureau Freedom of Creation. ‘Het kostte 15 duizend euro en je kunt er dit mee maken’, zegt oprichter en creatief directeur Janne Kyttanen, terwijl hij met een breed armgebaar door zijn studio wijst. Aan het plafond hangen bloemvormige lampen. Op kasten liggen hoesjes met een complex rasterpatroon voor om de i-Phone, en een dienblad dat oogt als een uitvergroot honingraat. Op de grond staat een stapel krukjes met een ingenieus driedimensionaal bladerpatroon, inclusief vlinders.<br>
<br>Deze kunststof producten — bijna vijftig heeft Freedom Of Creation er in de collectie — zijn overduidelijk ontworpen op de computer. De digitale ontwerptekeningen zijn vervolgens doorgestuurd naar de wondermachine die tegen de muur staat. Deze print vervolgens het driedimensionale ontwerp uit alsof het een Worddocument is. ‘Het klinkt allemaal heel futuristisch, maar de technologie waarop het is gebaseerd is extreem simpel’, sust Kyttanen. ‘Een soort computergestuurde tandpastatube spuit kunststof laag voor laag voor laag op elkaar en bouwt zo een product op. Het is feitelijk niets meer dan een driedimensionale printer met kunststof in plaats van inkt.’<br>
<br>De eerste 3D-printer wordt halverwege de jaren tachtig ontwikkeld door een Amerikaanse uitvinder die broedt op een machine die patronen van sneldrogende verf kan aanbrengen. Door geen verf maar een sneldrogende hars te gebruiken, kan hij met deze machine ook simpele voorwerpen printen. Deze techniek wordt in de jaren negentig doorontwikkeld door geavanceerde industrieën als de autobranche en de ruimtevaart. Omdat het vooral werd gebruikt voor het maken van complexe prototypes, kwam de naam rapid prototyping in zwang.<br>
<br>Vooral de laatste vijf jaar komt dit 3D-printen in een stroomversnelling. Inmiddels is het produceren van full colour voorwerpen al mogelijk. Ook is er keuze uit meer dan vijftien materialen, variërend van allerlei synthetische componenten tot natuurlijke grondstoffen als metaal, zandsteen en rubber. ‘Alles wat aan elkaar kan plakken, is in principe geschikt voor 3D-printing’, zegt Kyttanen, terwijl hij een maquette pakt van de nieuwbouw aan het RAI-gebouw die Freedom of Creation maakte voor architectenbureau Benthem Crouwel. ‘Dit is gemaakt van afvalpapier van kantoren.’ Weliswaar zijn de mogelijkheden van digitale fabricage met papier nu nog beperkt; het miniatuurgebouwtje is niet veel groter dan een pakje sigaretten. ‘Maar’, bezweert Kyttanen, ‘straks maken we zo producten van ons eigen papierafval.’<br>
<br>Een belangrijke mijlpaal wordt de lancering van de eerste 3D-printer voor de consumentenmarkt door computerfabrikant Hewlett-Packard dit najaar. De verwachte verkoopprijs zal rond de vijfduizend euro liggen. Uiteraard zullen de eerste Chinese klonen niet veel later voor slechts een fractie van dat bedrag op de markt verschijnen. Kortom, het lijkt slechts een kwestie van tijd totdat iedereen er een op zolder heeft.<br>
<br>De voordelen van deze nieuwe manier van productie spreken voor zich. Producten hoeven straks niet meer in bulk te worden gemaakt en vervolgens over de wereld worden getransporteerd. Ze worden in kleine oplage — soms zelfs als unieke exemplaren — lokaal geproduceerd van lokale grondstoffen. Ook kunnen ontwerpen eenvoudig worden aangepast met een wijziging in de ontwerptekening. ‘Iemand met een afwijkende schoenmaat kan dan heel eenvoudig een passende schoen laten maken.’<br>
<br>Ook het uiterlijk van onze producten zal ingrijpend veranderen, voorspelt Kyttanen. Immers, de 3D-printer stelt ontwerpers in staat om ideeën te realiseren die voorheen onmogelijk waren. Een kruk met een driedimensionaal patroon van bloemen en vlinders is daarvan slechts een bescheiden voorbeeld. ‘Als deze techniek straks volledig is ingeburgerd zullen er de meest buitenissige producten worden ontworpen. Toen architecten tien jaar geleden gebruik gingen maken van digitale tekenprogramma’s, zag je ook overal opeens gebouwen met de meest uitzinnige vormen.’<br>
<br>Het resultaat is een enorme keuzevrijheid voor de consument. Kyttanen: ‘Als genoeg consumenten beschikken over een 3D-printer, kunnen ontwerpers hun producten op een i-Tunes-achtige website aanbieden. De consument downloadt het ontwerp na betaling en print het zelf uit.’ De consument kan eventueel aanpassingen (laten) aanbrengen — van schoenen met de perfecte pasvorm tot lampenkappen in de vorm van je eigen handtekening. Het ideale product is binnen handbereik, en we hoeven er zelfs de deur niet meer voor uit.<br>
<br>De mogelijkheden van dit nieuwe, duurzame businessmodel worden inmiddels onderzocht door Droog (voorheen Droog Design). Het Nederlandse designlabel buigt zich — met overheidssteun — over ‘een platform om ontwerpers, consumenten en producenten eenvoudig in contact met elkaar te laten komen’, aldus directeur Renny Ramakers. Als dit nieuwe platform over een half jaar daadwerkelijk functioneert, kan de consument zelf zijn producten printen maar ook kiezen voor productie in een traditionele werkplaats. Ramakers: ‘Slechts een klein deel van de consumenten heeft toegang tot een 3D-printer. Daarbij zijn de mogelijkheden van digitale fabricage beperkt. Een houten tafel van drie meter bijvoorbeeld moet nog met de hand worden vervaardigd.’<br>
<br>Ook individuele ontwerpers flirten met digitale fabricage met 3D-printers, zoals Joris Laarman. Enkele jaren geleden ontwierp hij met behulp van geavanceerde software uit de auto-industrie de Bone Chair. Deze stoel kan straks overal ter wereld digitaal worden geproduceerd. Maar zijn grootste zorg is: ‘Hoe voorkom ik dat mijn ontwerp niet illegaal wordt gekopieerd als de technische tekeningen op het internet staan?’ Niet, is het droge commentaar van Kyttanen van Freedom of Creation. Daarom moeten ontwerpers nadenken over alternatieve inkomstenbronnen. ‘Als een ontwerp vaak wordt gedownload en geproduceerd, kan er bijvoorbeeld geld worden verdienen met gelimiteerde gesigneerde edities. Daarnaast fabrikant interesse hebben om een veel gedownload ontwerp in productie te nemen. Daarvoor krijgt de ontwerper dan gewoon betaald.’ Want Kyttanen is er van overtuigd dat de traditionele manieren van productie en distributie blijven bestaan. ‘De consument zal niet massaal zijn hele interieur zelf in de garage gaan vervaardigen. Het is net als het printen van papier. Een eenvoudig A4-tje printen doe je thuis. Voor een full colour en gebonden boek ga je naar een drukkerij.’<br>
<br>Zelfs traditionele fabrikanten kunnen profiteren van de potentie van de 3D-printer. Een producent van bijvoorbeeld kinderwagens kan de specificaties van kwetsbare onderdelen op zijn website zetten. Gaat zo’n veertje of wieltje kapot, dan kan de consument het ontwerp downloaden en zelf printen. De producent kan voor deze service eenmalig de aankoopprijs verhogen en hoeft niet meer een intensief systeem van distributie en verkoop van losse onderdelen te onderhouden, wat het bedrijf efficiënter en dus winstgevender maakt.<br>
<br>Meer keuze voor de consument, een grotere afzetmarkt voor de ontwerper en een efficiëntere productie voor fabrikanten — iedereen profiteert van de 3D-printer. Maar is dit genoeg om een nieuwe industriële revolutie te ontketenen?<br>
<br>‘Vergeet de 3D-printer ’, zucht Neil Gershenfeld, directeur van het Center for Bits & Atoms, een onderzoeksinstituut van de prestigieuze technische universiteit MIT in Boston in de Verenigde Staten. ‘De mogelijkheden ervan zijn te beperkt. Je kunt er maar één product van één materiaal mee maken. En dat product zal voorlopig niet veel groter zijn dan een Samsonite-koffer. Daarbij zijn deze machines veel te duur.’<br>
<br>Met consumenten die op een knopje duwen en zo het ontwerp van een ander printen, verandert er feitelijk niks. Echte innovaties komen pas tot stand als kennis over het ontwerpen en maken van producten wordt gedeeld, is de vaste overtuiging van Gershenfeld. ‘Alleen zo krijgen consumenten volledige zeggenschap over het productaanbod. Producten zullen efficiënter zijn en productieoverschotten zullen verdwijnen. Uiteindelijk zal dat weer leiden tot een alternatief economisch model met nieuwe productiemethodes en distributiekanalen, en zelfs compleet nieuwe bedrijven en producten.’<br>
<br>Open design heet deze innovatieve manier van digitale productie waarbij kennis vrij toegankelijk is. Wie handig is kan bijvoorbeeld zelf al een 3D-printer bouwen voor amper 500 euro. De digitale ontwerptekeningen ervan circuleren gewoon op internet. Het enige wat je verder nodig hebt is iemand met een 3D-printer die alle onderdelen voor je kan printen. Alleen het assembleren van de losse onderdelen moet je zelf doen. Met deze reprap (een afkorting van replicating rapid prototyper) kan vervolgens weer nieuwe 3D-printers worden uitgeprint.<br>
<br>Gershenfeld nam in 2002 al een voorschot op de producerende én ontwerpende consument met de opening van het Fablab. In dit fabrication laboratorium kan iedereen kosteloos gebruik maken van een scala aan digitale productiemachines waarmee complexe ontwerpen eenvoudig kunnen worden gerealiseerd. Naast 3D-printers zijn dat bijvoorbeeld laserbranders om kunststof en leer in elke gewenste vorm snijden of computergestuurde freesmachine die elke vorm uit een massief houtblok slijpen. Alleen het materiaal moeten de gebruikers zelf meenemen. De opgedane kennis laten ze volgens het principe van open design achter voor andere gebruikers.<br>
<br>Inmiddels zijn er ruim honderd Fablabs in tientallen landen; alleen al Nederland telt er zes. Deze zomer werd in Madrid het eerste Fablab House gebouwd, een samenwerking tussen Fablabs in verschillende landen. Dit flexibele woonhuis is energieneutraal en in vijftien dagen te reproduceren in een Fablab, waarmee het verantwoorde woningbouw in Derdewereldlanden bereikbaar maakt. Met eenvoudige ingrepen als vergrootte ramen of een uitstekend dak voor schaduw kan het ontwerp worden aangepast aan het lokale klimaat.<br>
<br>Dat het geen luchtkastelen zijn die Gershenfeld bouwt, blijkt uit de interesse waarmee zijn onderzoek wordt gevolgd door het Witte Huis. Deze zomer mocht de visionair op audiëntie komen bij president Obama om te lobbyen voor structurele overheidssteun voor zijn Fablabs. Gershenfeld trekt een parallel met de ontwikkeling die de computer de afgelopen decennia doormaakte. ‘Wie had dertig jaar geleden gedacht dat je op een laptop van nog geen duizend euro producten kunt ontwerpen, die je vervolgens op je zolderkamer vervaardigt op een zelfgemaakte 3D-printer?’ &ltclassifier1/&gt ‘Alles wat aan elkaar kan plakken, is in principe geschikt voor 3D-printing’ &ltclassifier2/&gt ‘Als deze techniek straks volledig is ingeburgerd zullen er de meest buitenissige producten worden ontworpen. &ltclassifier3/&gt ‘Als genoeg consumenten beschikken over een 3D-printer, kunnen ontwerpers hun producten op een i-Tunes-achtige website aanbieden. ‘ &ltclassifier4/&gt &lthl21/&gt De Waag Society in Amsterdam organiseert dit najaar de Unlimited Design Contest. Bij deze ontwerpwedstrijd mogen deelnemers een eigen ontwerp inzenden dat is gemaakt met een 3D-printer of in een van de Fablabs. Ingezonden kan worden in de categorieën Form, Food, Fashion en Fusion. Geheel in stijl wordt het beste ontwerp bekroond met een reprap. De winnaar wordt bekend gemaakt op de media- en technologieconferentie Picnic, die dit jaar ‘open design’ als thema heeft.<br>
<br>Picnic 10. Van 22 t/m 24 sept., Westergasfabriekterrein, Amsterdam. <a href="http://picnicnetwork.org" target="_blank" style="color: rgb(87, 151, 176); ">picnicnetwork.org</a> &ltclassifier5/&gt &lthl22/&gt Amsterdam The Waag <a href="http://Societyamsterdam.fablab.nl/" target="_blank" style="color: rgb(87, 151, 176); ">Societyamsterdam.fablab.nl/</a> Den Haag Caballero Fabriekcabfablab.nl Utrecht <a href="http://Protospacewww.protospace.nl" target="_blank" style="color: rgb(87, 151, 176); ">Protospacewww.protospace.nl</a>Groningenfablabgroningen.nl Genttimelab.org Arnhemfablabarnhem.nl/drupal Leuvenfablab-leuven.be/Leuven Rondreizend Fablab in een <a href="http://truckfablabtruck.nl/" target="_blank" style="color: rgb(87, 151, 176); ">truckfablabtruck.nl/</a> Media-type: image Media-reference: 03KUprint9 Media-caption: Hoes voor mobiele telefoon, fruitschaal en tas gemaakt met de 3D-printer bij het Amsterdamse ontwerpbureau Freedom of Creation.Foto’s Jiri Buller Media-type: image Media-reference: 03KUprint6 Media-caption: Boven: verschillende stadia van het printen van een lamp met de 3D-printer (links het apparaat) bij het Amsterdamse ontwerpbureau Freedom of Creation. Foto’s Jiri Büller</td>
</tr></tbody></table></div></td></tr></tbody></table></span></div>